Το διάβασμα ως γέφυρα στην κατανόηση της νευροποικιλοτητας
Πριν ένα παιδί μάθει τι σημαίνει "νευροδιαφορετικότητα", έχει ήδη μάθει να παρατηρεί ποιος μοιάζει με εκείνο και ποιος όχι. Έχει ήδη αρχίσει να αναρωτιέται γιατί κάποιοι συμμαθητές του παίζουν διαφορετικά, μιλούν λιγότερο, κινούνται περισσότερο ή δυσκολεύονται σε καταστάσεις που για τους άλλους φαίνονται απλές.
Σε αυτή τη φάση, τα βιβλία μπορούν να γίνουν πολύτιμοι σύμμαχοι. Όχι γιατί εξηγούν τις διαγνώσεις, αλλά γιατί καλλιεργούν κάτι βαθύτερο: την ενσυναίσθηση. Προσφέρουν στα παιδιά την ευκαιρία να δουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου και να κατανοήσουν πως η διαφορετικότητα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση, αλλά μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ακολουθούν μερικές αγαπημένες προτάσεις, χωρισμένες ανά ηλικία.
Παρουσιάζει η Μαρία Ζούζουλα
Φιλόλογος, Φοιτήτρια Τμήματος Ψυχολογίας, Εκπαιδευόμενη σε Συμβουλευτικές και Ψυχοθεραπευτικές Προσεγγίσεις
3–6 ετών
«Όλες μου οι βούλες»
Ένα από τα πιο τρυφερά βιβλία που έχουν γραφτεί για τον αυτισμό. Ο μικρός Ζέιν πιστεύει πως η «ρίγα του αυτισμού» είναι αυτή που τον χαρακτηρίζει περισσότερο. Μέσα από μια συγκινητική συζήτηση με τη μητέρα του, ανακαλύπτει πως είναι πολύ περισσότερα από μια διάγνωση. Είναι παιχνιδιάρης, ευαίσθητος, περίεργος, καλός φίλος και γεμάτος δυνατότητες.
«Έλμερ, ο παρδαλός ελέφαντας»
Ο Έλμερ δεν έχει αυτισμό ούτε ΔΕΠ-Υ. Παρ' όλα αυτά, εδώ και δεκαετίες διδάσκει στα παιδιά ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα: ότι η διαφορετικότητα δεν χρειάζεται να κρύβεται για να γίνουμε αποδεκτοί. Ένα κλασικό βιβλίο που δεν χάνει ποτέ την αξία του.
«Η μέρα που τα κραγιόνια τα παράτησαν»
Ένα ευφυές βιβλίο που μας θυμίζει πως κάθε "φωνή" αξίζει να ακούγεται. Μέσα από τα παράπονα των κραγιονιών τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι ο καθένας βιώνει διαφορετικά την ίδια πραγματικότητα. Ένας υπέροχος τρόπος να μιλήσουμε για την οπτική του άλλου.
«Η Ραμού και η φάλαινα Μπελού» – Ελένη Πριοβόλου & Ντανιέλα Σταματιάδη
Ένα εξαιρετικό ελληνικό βιβλίο που μιλά για τη φιλία, την αποδοχή και τη συνάντηση δύο διαφορετικών κόσμων. Χωρίς να αναφέρει διαγνώσεις ή ετικέτες, μας υπενθυμίζει ότι η ουσιαστική επικοινωνία γεννιέται όταν είμαστε πρόθυμοι να γνωρίσουμε τον άλλον όπως πραγματικά είναι. Ένα βιβλίο που μιλά για τη συμπερίληψη με τρόπο ποιητικό και βαθιά ανθρώπινο.
Για λίγο... μεγαλύτερους αναγνώστες
6–9 ετών
«Ο Βαρόνος που Δ.Ε.Π.Υ.»
Μια ιστορία που παρουσιάζει τη ΔΕΠ-Υ με χιούμορ και ευαισθησία. Βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν ότι η παρορμητικότητα, η δυσκολία συγκέντρωσης ή η υπερκινητικότητα δεν είναι θέμα επιλογής, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τα δυνατά σημεία που συχνά συνοδεύουν τη διαφορετική λειτουργία του εγκεφάλου.
«Με λένε Σίφουνα»
Μια τρυφερή ιστορία για ένα παιδί με ΔΕΠΥ, που προσφέρει στον αναγνώστη την ευκαιρία να δει την καθημερινότητα μέσα από τη δική του ματιά. Ιδανικό βιβλίο για να ανοίξει συζήτηση στο σπίτι ή στην τάξη.
«Ο αδελφός μου έχει αυτισμό»
Ένα βιβλίο που βοηθά μικρούς αναγνώστες να κατανοήσουν τον αυτισμό μέσα από τη σχέση δύο αδελφών. Απλό, ζεστό και ιδιαίτερα χρήσιμο για οικογένειες και σχολικές κοινότητες.
«Μια ιστορία σε σχήμα αρκούδου» – Dawn Coulter-Cruttenden
Βασισμένο στην αληθινή ιστορία της συγγραφέα και του αυτιστικού γιου της, το βιβλίο προσεγγίζει με ευαισθησία την εμπειρία του αυτισμού μέσα από τη δύναμη της αφήγησης. Δεν εστιάζει στις δυσκολίες, αλλά στη σχέση, την αποδοχή και στον τρόπο με τον οποίο η κατανόηση μπορεί να χτίσει γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους.
Προεφηβεία... speaking
9–12 ετών και εφηβεία
«Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα» – Mark Haddon
Ίσως το πιο ιδιαίτερο βιβλίο αυτής της λίστας.
Το ενδιαφέρον είναι πως ο Mark Haddon έχει δηλώσει αρκετές φορές ότι δεν έγραψε ένα βιβλίο για τον αυτισμό. Δεν είχε σκοπό να παρουσιάσει μια διάγνωση ούτε να δημιουργήσει έναν οδηγό κατανόησης του φάσματος. Και όμως, η λογοτεχνία είχε... άλλη άποψη.
Ο Κρίστοφερ, ο έφηβος πρωταγωνιστής, έγινε για χιλιάδες αναγνώστες μία από τις πιο αναγνωρίσιμες λογοτεχνικές μορφές με αυτιστικά χαρακτηριστικά. Θα μπορούσε να πει κανείς, με μια μικρή δόση χιούμορ, ότι το βιβλίο "υιοθετήθηκε" από την κοινότητα του αυτισμού πριν ακόμη το καταλάβει ο ίδιος ο συγγραφέας.
Ανεξάρτητα από την αρχική πρόθεση του δημιουργού του, καταφέρνει κάτι σπάνιο: να μας επιτρέψει να δούμε τον κόσμο μέσα από μια διαφορετική οπτική.
