Το ειδικό σχολείο δεν αποτελεί μόνο χώρο εκπαίδευσης. Για πολλά παιδιά είναι ένας χώρος σταθερότητας, με προβλέψιμη ρουτίνα, εξειδικευμένη υποστήριξη, κοινωνική αλληλεπίδραση και δραστηριότητες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την ευημερία τους. Για τις οικογένειες, αποτελεί ταυτόχρονα έναν βασικό πυλώνα της καθημερινότητας. Για πολλές οικογένειες, το κλείσιμο των ειδικών σχολείων συνοδεύεται από την ανάγκη να αναδιοργανώσουν την καθημερινότητά τους, καθώς η υποστήριξη που προσφέρει το σχολικό περιβάλλον διακόπτεται για αρκετές εβδομάδες.Γράφει η Δανάη Βασιλική Δεληπάλα
Μαθήτρια Α' Λυκείου στο Λύκειο της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής
Η ανάγκη για υποστήριξη δεν ακολουθεί το σχολικό ημερολόγιο
Οι ανάγκες ενός παιδιού με αναπηρία ή άλλες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν σταματούν με τη λήξη της σχολικής χρονιάς.
Για ορισμένα παιδιά, η καθημερινή δομή και η προβλεψιμότητα συμβάλλουν στην αίσθηση ασφάλειας και στη γενικότερη λειτουργικότητά τους. Η μετάβαση από το οργανωμένο πρόγραμμα του σχολείου σε μια καθημερινότητα χωρίς σταθερή δομή μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες δραστηριότητες ή υπηρεσίες υποστήριξης.
Ακόμη και όταν συνεχίζονται κάποιες θεραπείες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, αυτές συνήθως καλύπτουν λίγες μόνο ώρες την εβδομάδα και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το ολοκληρωμένο πλαίσιο εκπαίδευσης, κοινωνικοποίησης και καθημερινής απασχόλησης που προσφέρει το σχολείο.
Ένα διαφορετικό καλοκαίρι για κάθε οικογένεια
Δεν βιώνουν όλες οι οικογένειες το καλοκαίρι με τον ίδιο τρόπο.
Υπάρχουν γονείς που έχουν τη δυνατότητα να περάσουν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους, να ταξιδέψουν ή να απολαύσουν μια πιο χαλαρή καθημερινότητα. Αυτή η επιλογή είναι απόλυτα θεμιτή και σημαντική.
Υπάρχουν όμως και οικογένειες που αντιμετωπίζουν διαφορετικές συνθήκες. Όταν οι γονείς εργάζονται, όταν δεν υπάρχει υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον ή όταν το παιδί λειτουργεί καλύτερα μέσα από ένα σταθερό πρόγραμμα, οι καλοκαιρινοί μήνες μπορεί να μετατραπούν σε μια περίοδο με αυξημένες προκλήσεις και δυσκολίες.
Για ορισμένα παιδιά, η πολύμηνη παραμονή στο σπίτι χωρίς οργανωμένες δραστηριότητες και κοινωνική αλληλεπίδραση μπορεί να είναι απαιτητική. Ταυτόχρονα, οι γονείς καλούνται να καλύψουν καθημερινά ανάγκες που μέχρι τότε υποστηρίζονταν από το σχολείο.
Οι άνθρωποι πίσω από τα ειδικά σχολεία
Από την άλλη, οι εκπαιδευτικοί, το ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό και το ειδικό βοηθητικό προσωπικό των ειδικών σχολείων επιτελούν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό έργο. Η άδεια και η ξεκούρασή τους αποτελούν θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα που πρέπει να προστατεύονται.
Η αναγνώριση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν πολλές οικογένειες δεν έρχεται σε αντίθεση με τον σεβασμό προς τους ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά για την εκπαίδευση και την υποστήριξη των παιδιών. Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη για έναν καλύτερο σχεδιασμό που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες όλων.
Τι δείχνουν εμπειρίες από άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, η υποστήριξη κατά τη θερινή περίοδο δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο σχολικό πλαίσιο, αλλά ούτε και καλύπτει πλήρως όλες τις ανάγκες.
Στην Γερμανία, τα ειδικά σχολεία ακολουθούν τις θερινές διακοπές, όμως σε πολλές περιοχές υπάρχουν δημοτικά ή κοινωνικά θερινά προγράμματα (“Ferienprogramme”). Αυτά προσφέρουν δραστηριότητες και εποπτεία σε παιδιά με διαφορετικές ανάγκες, αλλά δεν αποτελούν συνέχεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας ούτε μπορούν πάντα να ανταποκριθούν σε πιο σύνθετα επίπεδα υποστήριξης.
Στη Γαλλία, υπάρχει ένα πιο οργανωμένο δίκτυο κατασκηνώσεων και δομών φιλοξενίας για παιδιά με αναπηρία, με διαφορετικούς βαθμούς υποστήριξης. Παρότι δίνει περισσότερες επιλογές στις οικογένειες, η πρόσβαση παραμένει άνιση και δεν καλύπτονται όλες οι ανάγκες, ειδικά σε περιπτώσεις που απαιτούν εξειδικευμένη και σταθερή καθημερινή υποστήριξη.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι υπηρεσίες “short breaks” λειτουργούν ως προσωρινή ανακούφιση για τις οικογένειες, προσφέροντας είτε θερινές δραστηριότητες είτε σύντομη φροντίδα σε εξειδικευμένα πλαίσια. Ωστόσο, και εδώ η κάλυψη δεν είναι καθολική, ενώ η διαθεσιμότητα και η ένταση υποστήριξης διαφέρουν σημαντικά από περιοχή σε περιοχή.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται ότι το καλοκαίρι μπορεί να δημιουργεί ένα κενό υποστήριξης, ιδιαίτερα για παιδιά με πιο σύνθετες ανάγκες. Τα διαθέσιμα προγράμματα λειτουργούν κυρίως συμπληρωματικά και όχι ως πλήρης συνέχεια του σχολικού πλαισίου. Έτσι, ακόμη και όπου υπάρχουν περισσότερες επιλογές, παραμένουν διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης σε υποστήριξη και πρακτικές δυσκολίες για τις οικογένειες.
Από το δίλημμα στις επιλογές
Ίσως η συζήτηση δεν χρειάζεται να περιορίζεται στο αν τα ειδικά σχολεία πρέπει να λειτουργούν ή να παραμένουν κλειστά κατά τους θερινούς μήνες. Ίσως το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: πώς μπορούν να υπάρχουν περισσότερες επιλογές όταν αυτές χρειάζονται.
Η ανάπτυξη προαιρετικών θερινών εκπαιδευτικών ή δημιουργικών προγραμμάτων, είτε μέσα σε ειδικά σχολεία είτε σε άλλες κατάλληλα οργανωμένες δημόσιες δομές, θα μπορούσε να προσφέρει συνέχεια στην υποστήριξη για όσες οικογένειες το επιθυμούν ή το έχουν ανάγκη, χωρίς να αφαιρεί από τις υπόλοιπες τη δυνατότητα ενός διαφορετικού καλοκαιριού.
Ένας τέτοιος σχεδιασμός προϋποθέτει επαρκή χρηματοδότηση, σωστή οργάνωση και πλήρη διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών και του ειδικού προσωπικού. Η υποστήριξη των παιδιών και ο σεβασμός προς τους εργαζόμενους δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους· μπορούν να συνυπάρχουν μέσα από έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό.
Η συμπερίληψη συνεχίζεται όλο τον χρόνο
Η συμπερίληψη δεν αφορά μόνο τη φοίτηση των παιδιών κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Αφορά και τη δυνατότητα κάθε οικογένειας να έχει πρόσβαση στην υποστήριξη που χρειάζεται, όταν τη χρειάζεται.
Ίσως, τελικά, το ζητούμενο να μην είναι μία λύση που θα εφαρμόζεται σε όλους, αλλά ένα σύστημα που θα προσφέρει πραγματικές επιλογές. Για κάποιες οικογένειες αυτό μπορεί να σημαίνει ένα καλοκαίρι με ξεκούραση, κοινές εμπειρίες και οικογενειακό χρόνο. Για άλλες, μπορεί να σημαίνει τη δυνατότητα συμμετοχής του παιδιού σε ένα ασφαλές, οργανωμένο και υποστηρικτικό θερινό πρόγραμμα.
Μια κοινωνία που επιδιώκει την ουσιαστική συμπερίληψη δεν αντιμετωπίζει αυτές τις δύο πραγματικότητες ως αντίθετες. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε κάθε οικογένεια να μπορεί να επιλέγει αυτό που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες της, με σεβασμό τόσο στα παιδιά όσο και στους ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά δίπλα τους.