Κι αν η τύφλωση δεν είναι το τέλος της ιστορίας;

Πολύχρωμο μάτι που συμβολικά δίνει ελπίδα για το μέλλον της ορασης

Φαντάσου να έχεις χρόνια να δεις το πρόσωπο του παιδιού σου.
Να θυμάσαι ακόμη το μπλε της θάλασσας, αλλά να μην μπορείς πια να το αντικρίσεις.
Να ξέρεις ότι το φως υπάρχει, αλλά να μην φτάνει ποτέ στα μάτια σου.

Για εκατομμύρια ανθρώπους με εκφυλιστικές παθήσεις του αμφιβληστροειδούς αυτή είναι η καθημερινότητά τους.

Μέχρι σήμερα, η επιστήμη προσπαθούσε κυρίως να επιβραδύνει την απώλεια της όρασης όμως πλέον αρχίζει να θέτει ένα πολύ πιο φιλόδοξο ερώτημα:

Μπορούμε να επαναφέρουμε μέρος της όρασης που έχει χαθεί;

Το φως επιστρέφει... βήμα βήμα

Όχι, δεν βρέθηκε ακόμη θεραπεία για την τύφλωση.

Ίσως όμως να έγινε ένα από τα σημαντικότερα βήματα των τελευταίων δεκαετιών.

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine δοκίμασε ένα πρωτοποριακό φωτοβολταϊκό εμφύτευμα αμφιβληστροειδούς σε ανθρώπους με προχωρημένη ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, μία από τις συχνότερες αιτίες σοβαρής απώλειας της κεντρικής όρασης.

Το εμφύτευμα είναι μικροσκοπικό και λειτουργεί σε συνδυασμό με ειδικά γυαλιά που διαθέτουν κάμερα. Η εικόνα μετατρέπεται σε φωτεινά σήματα, τα οποία ενεργοποιούν το εμφύτευμα και επιτρέπουν στα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς που έχουν απομείνει να στείλουν ξανά πληροφορίες στον εγκέφαλο.

Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά :ένα χρόνο μετά την επέμβαση αρκετοί συμμετέχοντες κατάφεραν να διαβάσουν ξανά μεγάλα γράμματα, αριθμούς και μικρές λέξεις, ενώ η λειτουργική τους όραση βελτιώθηκε σημαντικά. Δεν πρόκειται για πλήρη αποκατάσταση της όρασης, αλλά για μια αλλαγή που μπορεί να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία και καλύτερη ποιότητα ζωής.

Ο εγκέφαλος μαθαίνει να βλέπει ξανά

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας δεν φαίνεται να είναι το ίδιο το εμφύτευμα, αλλά ο εγκέφαλος.

Οι συμμετέχοντες δεν άρχισαν να "βλέπουν" αμέσως μετά την επέμβαση. Αντίθετα, ακολούθησε μια περίοδος εκπαίδευσης κατά την οποία ο εγκέφαλος έπρεπε να μάθει να αποκωδικοποιεί τα νέα οπτικά σήματα που λάμβανε. Με άλλα λόγια, δεν αρκούσε να δημιουργηθεί μια νέα δίοδος μεταφοράς της εικόνας αλλά έπρεπε και ο εγκέφαλος να μάθει ξανά τη "γλώσσα" της όρασης.

Αυτό αποτελεί ένα εντυπωσιακό παράδειγμα της νευροπλαστικότητας, της ικανότητας δηλαδή του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται και να δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις ακόμη και μετά από χρόνια αισθητηριακής απώλειας. Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι όταν η όραση χάνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο εγκέφαλος χάνει οριστικά την ικανότητα να επεξεργάζεται οπτικές πληροφορίες. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ο εγκέφαλος παραμένει δυναμικός και υπό κατάλληλες συνθήκες μπορεί να προσαρμοστεί σε νέες μορφές αισθητηριακής πληροφορίας.

Τελικά το ρηξικέλευθο μήνυμα αυτής της μελέτης δεν αφορά μόνο ένα καινοτόμο εμφύτευμα αλλά την ίδια την ανθρώπινη φύση: την εκπληκτική ικανότητα του εγκεφάλου να συνεχίζει να μαθαίνει, να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέους δρόμους, ακόμη κι όταν πιστεύαμε ότι αυτοί είχαν χαθεί για πάντα.