Γράφει η Δανάη Βασιλική Δεληπάλα
Μαθήτρια Α' Λυκείου στο Λύκειο της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής
Πολλές φορές ακούμε ότι κάποιος είναι «δύσκολος στο φαγητό» ή ότι «δεν προσπαθεί να τρώει απ' όλα». Συχνά όμως αγνοούμε ότι πίσω από τέτοιες συμπεριφορές δεν κρύβονται απλώς προσωπικές προτιμήσεις ή «ιδιοτροπίες», αλλά τρόποι με τους οποίους ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες και τα ερεθίσματα.
Όταν οι αισθήσεις επηρεάζουν τη σχέση με το φαγητό
Ο εγκέφαλος μπορεί να επεξεργάζεται διαφορετικά τα αισθητηριακά ερεθίσματα. Μια μυρωδιά που οι περισσότεροι σχεδόν δεν παρατηρούν μπορεί, για κάποιον, να είναι ιδιαίτερα έντονη. Μια συγκεκριμένη υφή μπορεί να προκαλεί πραγματική δυσφορία, ενώ οι μικτές υφές – όπως κομμάτια φρούτων μέσα σε γιαούρτι ή λαχανικά μέσα σε σάλτσες – μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να γίνουν ανεκτές.
Γι' αυτό, ορισμένα νευροδιαφορετικά άτομα επιλέγουν στη διατροφή τους «ασφαλείς» τροφές, δηλαδή φαγητά που γνωρίζουν ότι δεν θα τους προκαλέσουν δυσάρεστη αισθητηριακή εμπειρία.
Όταν ο εγκέφαλος δεν «υπενθυμίζει» ότι πρέπει να φας
Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό είναι η εσωτερική αντίληψη (interoception), δηλαδή η ικανότητα του εγκεφάλου να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει μέσα στο σώμα.
Σε κάποια νευροδιαφορετικά άτομα, τα σήματα της πείνας ή της δίψας δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά. Έτσι, μπορεί να περάσουν πολλές ώρες χωρίς να φάνε, μέχρι να εμφανιστεί ξαφνικά έντονη πείνα ή αδιαθεσία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αδιαφορούν για τον εαυτό τους. Απλώς ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται αυτά τα σήματα με διαφορετικό τρόπο.
Η διατροφή δεν αφορά μόνο το φαγητό
Για να φάει κάποιος χρειάζεται πρώτα να αποφασίσει τι θέλει, να βρει τα υλικά, να ετοιμάσει το γεύμα και, στη συνέχεια, να καθαρίσει και να τακτοποιήσει ό,τι χρησιμοποίησε. Όλες αυτές οι μικρές διαδικασίες απαιτούν εκτελεστικές λειτουργίες, όπως οργάνωση, συγκέντρωση και διαχείριση του χρόνου.
Σε άτομα με ΔΕΠΥ ή αυτισμό, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονη κόπωση ή burnout, ακόμη και αυτή η διαδικασία μπορεί να μοιάζει εξαντλητική. Έτσι, δεν είναι ασυνήθιστο να παραλείπουν γεύματα ή να επιλέγουν κάτι πολύ εύκολο και γρήγορο.
Αυτό δείχνει ότι οι δυσκολίες στη διατροφή δεν σχετίζονται πάντα με το ίδιο το φαγητό. Μερικές φορές, το πιο απαιτητικό κομμάτι είναι όλα όσα προηγούνται μέχρι να φτάσει το γεύμα στο τραπέζι.
Η σχέση με τις διατροφικές δυσκολίες
Η νευροδιαφορετικότητα μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνδέεται με διατροφικές δυσκολίες ή να συνυπάρχει με ορισμένες διατροφικές διαταραχές. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νευροδιαφορετικό άτομο θα αντιμετωπίσει τέτοιες δυσκολίες.
Ένα παράδειγμα είναι η ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder), μια διατροφική διαταραχή κατά την οποία το άτομο περιορίζει ή αποφεύγει ορισμένες τροφές. Οι λόγοι μπορεί να διαφέρουν και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις αισθητηριακές ευαισθησίες ή τον φόβο κάποιας δυσάρεστης εμπειρίας που σχετίζεται με το φαγητό.
Παρ' όλα αυτά, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι νευροδιαφορετικοί άνθρωποι τις ίδιες δυσκολίες ούτε στον ίδιο βαθμό. Για κάποιους το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι οι αισθητηριακές ευαισθησίες, για άλλους οι εκτελεστικές λειτουργίες ή άλλοι παράγοντες της καθημερινότητας.
Συμπερασματικά
Η νευροδιαφορετικότητα δεν επηρεάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο κάποιος σκέφτεται ή μαθαίνει. Μπορεί να επηρεάζει ακόμη και τη σχέση του με το φαγητό, μια τόσο βασική πλευρά της καθημερινής ζωής.
Ίσως, λοιπόν, το πιο σημαντικό δεν είναι να προσπαθούμε να κάνουμε όλους να τρώνε με τον ίδιο τρόπο, αλλά να αναγνωρίζουμε ότι διαφορετικοί εγκέφαλοι έχουν διαφορετικές ανάγκες. Με περισσότερη ενημέρωση, κατανόηση και λιγότερη κριτική μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου κάθε άνθρωπος νιώθει αποδεκτός και μπορεί να φροντίζει τον εαυτό του με τρόπο που του ταιριάζει.