Μια εμπειρία που με έκανε να δω διαφορετικά την προσβασιμότητα
Μια εμπειρία που με έκανε να παρατηρήσω διαφορετικά
Πριν από μόλις μία εβδομάδα επέστρεψα από την Αμερική, όπου είχα την ευκαιρία, στα 16 μου χρόνια, να συμμετάσχω σε μια κατασκήνωση και να περάσω ένα διάστημα στη Νέα Υόρκη. Ήταν μια εμπειρία γεμάτη καινούργιους ανθρώπους, διαφορετικές κουλτούρες και εικόνες που δεν συναντάω καθημερινά στην Ελλάδα.
Μέσα σε όλα όσα είδα, άρχισα να παρατηρώ και κάτι που ίσως πριν να μην πρόσεχα τόσο: τον τρόπο με τον οποίο η πόλη είναι σχεδιασμένη ώστε να μπορούν να μετακινούνται και να συμμετέχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι.
Δεν επέστρεψα από την Αμερική πιστεύοντας ότι εκεί όλα είναι τέλεια. Υπάρχουν και εκεί προβλήματα και άνθρωποι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Αυτό που μου έκανε εντύπωση, όμως, ήταν ο τρόπος με τον οποίο η προσβασιμότητα φαίνεται να αποτελεί πιο έντονα μέρος της καθημερινότητας.
Η προσβασιμότητα στην καθημερινότητα
Η Νέα Υόρκη είναι μια τεράστια και πολυσύχναστη πόλη. Καθημερινά στους δρόμους, στα μέσα μεταφοράς και στους δημόσιους χώρους συναντάς ανθρώπους με διαφορετικές ανάγκες και δυνατότητες.
Αυτό με έκανε να σκεφτώ πόσο εύκολο είναι για κάποιον που δεν αντιμετωπίζει προβλήματα κινητικότητας ή κάποια άλλη αναπηρία να θεωρεί αυτονόητα πράγματα που για κάποιον άλλο μπορεί να αποτελούν καθημερινή πρόκληση.
Στην Ελλάδα, έχουμε κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα της προσβασιμότητας, όμως εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια που πολλές φορές δεν παρατηρούμε. Ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο μπροστά σε μια ράμπα, ένα στενό ή κατεστραμμένο πεζοδρόμιο ή ένας χώρος χωρίς κατάλληλη πρόσβαση μπορεί να κάνει μια απλή μετακίνηση πολύ δύσκολη.
Για κάποιον που δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει αυτά τα εμπόδια, μπορεί να φαίνονται μικρά. Για έναν άνθρωπο με αναπηρία, όμως, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ανεξαρτησία και την καθημερινότητά του.
Η προσβασιμότητα είναι περισσότερα από μια ράμπα
Όταν μιλάμε για προσβασιμότητα, συχνά σκεφτόμαστε μόνο τις υποδομές. Στην πραγματικότητα, όμως, η έννοια είναι πολύ μεγαλύτερη.
Η προσβασιμότητα αφορά την εκπαίδευση, την εργασία, τις μετακινήσεις, την ψυχαγωγία, την ενημέρωση και την κοινωνική ζωή. Αφορά ανθρώπους με κινητικές, αισθητηριακές και άλλες αναπηρίες, αλλά και ανθρώπους των οποίων οι ανάγκες δεν είναι πάντα εμφανείς.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μπορεί κάποιος να μπει σε έναν χώρο. Είναι να μπορεί να συμμετέχει πραγματικά σε αυτόν.
Τι παρατήρησα στη Νέα Υόρκη
Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στη Νέα Υόρκη, αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η ποικιλομορφία των ανθρώπων που συναντούσα καθημερινά και το πόσο διαφορετικές ανάγκες μπορεί να έχει ο καθένας.
Σε μια τόσο μεγάλη πόλη, η προσπάθεια να υπάρχουν υποδομές και υπηρεσίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν σημαίνει ότι κάθε σημείο της πόλης είναι απόλυτα προσβάσιμο ή ότι δεν υπάρχουν προβλήματα. Σημαίνει, όμως, ότι η συζήτηση για την προσβασιμότητα είναι εμφανής στην καθημερινότητα.
Και αυτό με έκανε να σκεφτώ κάτι πολύ απλό: πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή μας αν σχεδιάζαμε εξαρχής τους χώρους μας με περισσότερους ανθρώπους στο μυαλό μας;
Από την υποδομή στη νοοτροπία
Η προσβασιμότητα δεν είναι μόνο θέμα αρχιτεκτονικής. Είναι και θέμα νοοτροπίας.
Δεν θα έπρεπε να θεωρούμε ότι ένας άνθρωπος με αναπηρία χρειάζεται «ειδική μεταχείριση» επειδή χρειάζεται μια ράμπα, έναν ανελκυστήρα ή μια συγκεκριμένη προσαρμογή. Αυτά δεν είναι προνόμια.
Η ισότιμη πρόσβαση είναι δικαίωμα.
Μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινωνία δεν περιμένει από το άτομο να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο που δεν το εξυπηρετεί. Προσπαθεί να δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να συμμετέχουν χωρίς συνεχώς να χρειάζονται βοήθεια ή να ζητούν εξαιρέσεις.
Τι μπορούμε να αλλάξουμε στην Ελλάδα
Η σύγκριση Ελλάδας και Αμερικής δεν έχει σκοπό να δείξει ποια χώρα είναι «καλύτερη». Κάθε χώρα έχει διαφορετικές δυνατότητες, προβλήματα και προκλήσεις.
Μπορούμε, όμως, να παρατηρούμε τι λειτουργεί διαφορετικά και να αναρωτιόμαστε τι μπορούμε να βελτιώσουμε και στη δική μας κοινωνία.
Και πολλές αλλαγές ξεκινούν από εμάς.
Να μην παρκάρουμε μπροστά σε ράμπες. Να μην χρησιμοποιούμε θέσεις στάθμευσης που προορίζονται για άτομα με αναπηρία όταν δεν τις δικαιούμαστε. Να μην αντιμετωπίζουμε τις ανάγκες κάποιου ως υπερβολικές. Να ακούμε όταν ένας άνθρωπος μας εξηγεί τι χρειάζεται.
Κυρίως, όμως, χρειάζεται να αρχίσουμε να παρατηρούμε τα εμπόδια που εμείς οι ίδιοι δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα
Επιστρέφοντας πριν από μία εβδομάδα από αυτή την εμπειρία, δεν γύρισα μόνο με φωτογραφίες και αναμνήσεις από τη Νέα Υόρκη και την κατασκήνωση. Γύρισα και με έναν διαφορετικό τρόπο να κοιτάζω την καθημερινότητά μου.
Πράγματα που ίσως προηγουμένως δεν θα πρόσεχα, τώρα μου τραβούν περισσότερο την προσοχή. Μια ράμπα που είναι κατειλημμένη. Ένα πεζοδρόμιο που δεν είναι πραγματικά προσβάσιμο. Ένας χώρος που δεν έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να τον χρησιμοποιήσει ο καθένας.
Και ίσως αυτό να είναι το πρώτο βήμα για την αλλαγή: να αρχίσουμε να παρατηρούμε.
Η συμπερίληψη δεν πρέπει να είναι απλώς μια όμορφη λέξη που χρησιμοποιούμε όταν μιλάμε για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Πρέπει να γίνεται κομμάτι της καθημερινότητάς μας.
Γιατί μια κοινωνία πραγματικά προσβάσιμη δεν είναι εκείνη που λειτουργεί μόνο για τους περισσότερους. Είναι εκείνη που προσπαθεί να δημιουργήσει χώρο για όλους.
Η Αμερική δεν μου έδωσε όλες τις απαντήσεις. Μου έδωσε, όμως, έναν διαφορετικό τρόπο να κάνω ερωτήσεις. Και ίσως η σημαντικότερη είναι η πιο απλή:
Αν μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν κόσμο πιο προσβάσιμο και συμπεριληπτικό για όλους, γιατί να μην το κάνουμε;