Τα συναισθήματα δεν ζητούν να τα διορθώσεις αλλά να τα ακούσεις

Κάθε συναίσθημα έχει μια λειτουργία. Ο φόβος μας προειδοποιεί για έναν πιθανό κίνδυνο, η λύπη μας βοηθά να επεξεργαστούμε μια απώλεια, ο θυμός δείχνει ότι κάποιο όριο ίσως παραβιάστηκε, ενώ η χαρά μάς κινητοποιεί να διατηρήσουμε ό,τι μας κάνει καλό. Όταν προσπαθούμε να καταπιέσουμε ή να αγνοήσουμε ένα συναίσθημα δεν εξαφανίζεται. Συχνά επιστρέφει πιο έντονο γιατί το νευρικό μας σύστημα εξακολουθεί να θεωρεί ότι υπάρχει κάτι που χρειάζεται την προσοχή μας. Έρευνες στη συναισθηματική ρύθμιση δείχνουν ότι η συστηματική καταστολή των συναισθημάτων συνδέεται με αυξημένο ψυχολογικό στρες, μεγαλύτερη φυσιολογική ενεργοποίηση και δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις. Αντίθετα, η αναγνώριση και η αποδοχή τους διευκολύνουν τη ρύθμισή τους και μειώνουν σταδιακά την έντασή τους.

Από μια συστημική σκοπιά, το ενδιαφέρον δεν στρέφεται μόνο στο συναίσθημα, αλλά και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτό γεννιέται. Ένα συναίσθημα δεν εμφανίζεται στο κενό,αντίθετα επηρεάζεται από τις σχέσεις μας, τις εμπειρίες μας, τον τρόπο που μάθαμε να επικοινωνούμε μέσα στην οικογένεια και τα νοήματα που έχουμε δώσει στις εμπειρίες της ζωής μας. Έτσι, αντί να αναρωτηθούμε "πώς θα σταματήσω να νιώθω έτσι;", ίσως είναι πιο χρήσιμο να ρωτήσουμε "τι προσπαθεί να μου πει αυτό το συναίσθημα;", "πότε εμφανίζεται;", "σε ποια σχέση αποκτά αυτό το νόημα;". Η αλλαγή ξεκινά συχνά από την διερεύνηση και όχι από την απόρριψη.

Η ίδια αρχή βρίσκεται στον πυρήνα όλης της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Ένας θεραπευτής δεν βιάζεται να εξαφανίσει τον φόβο, τη θλίψη ή τον θυμό του θεραπευόμενου. Δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο όπου αυτά μπορούν να υπάρξουν, να εκφραστούν και να αποκτήσουν νόημα. Πολύ συχνά όταν ένα συναίσθημα ακούγεται πραγματικά παύει να χρειάζεται να φωνάζει. Δεν εξαφανίζεται μαγικά, αλλά μεταμορφώνεται από κάτι που μοιάζει απειλητικό σε μια πολύτιμη πηγή πληροφορίας για τον εαυτό μας.

Η σημασία της αποδοχής και της διερεύνησης των συναισθημάτων επιβεβαιώνεται από πολλές σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις. Η Προσωποκεντρική Θεραπεία του Carl Rogers δίνει έμφαση στην άνευ όρων αποδοχή και στην ενσυναίσθηση, δημιουργώντας έναν ασφαλή χώρο όπου το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει και να εκφράσει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο κριτικής. Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) προτείνει ότι ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε τα δύσκολα συναισθήματα, αλλά να μάθουμε να συνυπάρχουμε μαζί τους χωρίς να καθορίζουν τη ζωή μας. Αντί να τα πολεμάμε καλλιεργούμε την ψυχολογική ευελιξία αναγνωρίζοντας ότι όλα τα συναισθήματα αποτελούν φυσικό μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Παρόμοια, η συστημική ψυχοθεραπεία αντιμετωπίζει τα συναισθήματα όχι ως απομονωμένα γεγονότα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου δικτύου σχέσεων, εμπειριών και νοημάτων. Ένα συναίσθημα αποκτά σημασία όταν εξετάζεται μέσα στο πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται και στις σχέσεις που το επηρεάζουν. Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των προσεγγίσεων είναι ότι η αλλαγή δεν ξεκινά από την απόρριψη ή την καταστολή των συναισθημάτων, αλλά από τη διάθεση να τα ακούσουμε με περιέργεια, σεβασμό και κατανόηση. Συχνά, όταν ένα συναίσθημα νιώθει ότι βρήκε χώρο να ακουστεί, παύει να χρειάζεται να φωνάζει για να τραβήξει την προσοχή μας.

• Μαλικιώση - Λοΐζου, Μ. (2017). Συμβουλευτική Ψυχολογία. Εκδόσεις Πεδίο.
• Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). Guilford Press.
• Rogers, C. R. (1961). On Becoming a Person: A Therapist's View of Psychotherapy. Houghton Mifflin.