Στη «Νόηση» (NOESI.GR), αναλύοντας τα δεδομένα των αρχών του 2026, καταγράφουμε τις κρίσιμες παραμέτρους μιας κατάστασης που απαιτεί άμεση δράση και στρατηγικό σχεδιασμό.
Η Εκρηκτική Αύξηση: Πέρα από τα Στατιστικά
Ο πόλεμος έχει προκαλέσει μια δραματική αύξηση της αναπηρίας, με τις εκτιμήσεις για το 2025/2026 να ανεβάζουν τον πραγματικό αριθμό στα 5 έως 6 εκατομμύρια άτομα (περίπου το 16,8% του πληθυσμού).
Η κρίσιμη διαφορά: Ενώ σε χώρες όπως η Ελλάδα (όπου το ποσοστό ΑμεΑ αγγίζει το 24,7%) η αναπηρία συνδέεται κυρίως με τη γήρανση, στην Ουκρανία η αύξηση πλήττει βίαια νεαρά άτομα και παιδιά.
Το Χάσμα Πιστοποίησης: Υπολογίζεται ότι 3 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν αναπηρία αλλά δεν είναι ακόμη εγγεγραμμένοι στο κράτος, στερούμενοι πρόσβασης σε επιδόματα και βοηθήματα.
Το Τραύμα των Παιδιών: Μια Γενιά σε Κίνδυνο
Τα παιδιά αποτελούν την πιο τραγική πλευρά αυτής της κρίσης.
Οι απώλειες και οι τραυματισμοί παιδιών αυξήθηκαν κατά 57% το 2024.
Πέρα από τους ακρωτηριασμούς και την απώλεια ακοής, παρατηρείται σοβαρή αναπτυξιακή παλινδρόμηση και ψυχικές επιπτώσεις, όπως σε παιδιά με αυτισμό.
Εκπαιδευτικό Κενό: Πολλά παιδιά έχουν χάσει τρία χρόνια κρίσιμης παρέμβασης, ενώ ως πρόσφυγες στην ΕΕ έχουν 19% λιγότερες πιθανότητες εγγραφής σε σχολεία λόγω γλωσσικών εμποδίων.
Υποδομές: Από την Κατάρρευση στην «Αντίστροφη Μεταφορά Γνώσης»
Ενώ πάνω από 786 δομές υγείας έχουν υποστεί καταστροφές, η Ουκρανία αναδεικνύεται σε παγκόσμιο ηγέτη στην αποκατάσταση τραυμάτων από εκρήξεις.
Κέντρα-Πρότυπα: Δομές όπως το "Unbroken" στο Λβιβ και το "Superhumans" προσφέρουν ολιστική φροντίδα (χειρουργική, προσθετική, ψυχολογία) κάτω από την ίδια στέγη.
Εξαγωγή Γνώσης: Οι Ουκρανοί φυσικοθεραπευτές διαχειρίζονται πλέον τον μεγαλύτερο όγκο περιστατικών πολυτραυματιών παγκοσμίως (εκτιμήσεις για 20.000-50.000 ακρωτηριασμούς), μετατρέποντας τη χώρα σε εκπαιδευτικό κόμβο για διεθνείς οργανισμούς όπως ο Ερυθρός Σταυρός.
Το Αγκάθι της Προσβασιμότητας
Η ανθρωπιστική βοήθεια στην Ευρώπη βρέθηκε απροετοίμαστη για το κύμα προσφύγων με αναπηρία (περίπου 600.000-650.000 ΑμεΑ εντός ΕΕ).
Συλλογικά Καταλύματα: Το 90% των χώρων (σχολεία, γυμναστήρια) που χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια στην αρχή της κρίσης δεν διέθετε βασική προσβασιμότητα.
Σήμερα: Μόνο το 25% των κέντρων στην Ουκρανία διαθέτει προσβάσιμες τουαλέτες ή ράμπες, παρά τις θεσμικές προσπάθειες όπως η Κυβερνητική Απόφαση 930.
Συμπέρασμα: Η Συμπερίληψη ως Προτεραιότητα
Η μετάβαση από την έκτακτη ανάγκη σε μόνιμες λύσεις είναι επιτακτική.
Durable Solutions: Προτεραιότητα στην οικονομική ενίσχυση για ενοικίαση προσβάσιμων διαμερισμάτων αντί για τη βελτίωση ακατάλληλων παλιών κτιρίων.
Ψηφιακή Συμπερίληψη: Η εφαρμογή Diia και η στρατηγική "No Barriers" της Olena Zelenska δείχνουν τον δρόμο για ενημέρωση σε απλοποιημένη γλώσσα (Easy-to-Read).
UNCRPD: Κάθε δράση πρέπει να αξιολογείται με βάση το Άρθρο 11 της Σύμβασης του ΟΗΕ για καταστάσεις κινδύνου.
Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας δεν μπορεί να περιμένει τη σιγή των όπλων για να ξεκινήσει· είναι μια ζωντανή διαδικασία που πρέπει να συμβαίνει τώρα. Δεν αφορά μόνο την αναστήλωση κτιρίων και γεφυρών, αλλά πρωτίστως την αποκατάσταση των ανθρώπων και την εξασφάλιση της αυτονομίας τους μέσα στις κοινότητες.
Η υιοθέτηση της στρατηγικής "No Barriers" (Χωρίς Εμπόδια) και η αυστηρή ευθυγράμμιση με τη Σύμβαση του ΟΗΕ (UNCRPD) δεν είναι απλώς τυπικές υποχρεώσεις, αλλά απαραίτητα βήματα για την επιβίωση του κοινωνικού ιστού. Η διεθνής κοινότητα οφείλει να δράσει άμεσα, διασφαλίζοντας ότι κανένα άτομο με αναπηρία δεν θα μείνει «αόρατο» ούτε κατά τη διάρκεια της κρίσης, ούτε στην επόμενη ημέρα της ειρήνης.
Η προσωπική επίβλεψη της Olena Zelenska, της Πρώτης Κυρίας της Ουκρανίας, μέσω της εθνικής στρατηγικής "No Barriers" υπογραμμίζει ότι η προσβασιμότητα δεν είναι πλέον μια πολυτέλεια, αλλά η βάση για τη λειτουργία των νέων υπερσύγχρονων ιατρικών κέντρων αποκατάστασης που ανοίγουν τις πόρτες τους στη χώρα.
Διαβάστε την πλήρη Έκθεση Κρίσιμων Παραμέτρων για τα Άτομα με Αναπηρία στην Ουκρανία